Doornenburgonline.nl
ons durp sinds 2003 zichtbaar ien beeld


Op de blotes ien de nattes



foto: Sjaak Veldkamp (auteursrecht!)
(Auteursrecht foto: Sjaak Veldkamp)

Op de blotes ien de nattes

Vroeger was ien ons durp de voertaol plat Gèndts. Maar als je in Nederland de kost met het ontwikkelen van bouwprojecten wil verdienen, dan is het raadzaam je verstaanbaar te maken met Standaard Nederlands. Als je na het werkzaam leven als vrijwilliger voor PUM Netherlands de wereld over reist om projecten op te zetten, dan is Engels je voertaal. Herman Buurman uut Doornenburg ziet taal als een instrument om te communiceren. Nu houdt hij het dichtbij huis en is bezig een boek af te ronden over de streektaal van Betuwenaren. Een klus van een slordige drieduizend uur. Tijdens het Kersenfeest wordt zijn boek ‘Op de blotes ien de nattes’ gepresenteerd. Een uniek boek, dat uit meer bestaat dan een opsomming van streektaalwoorden.

Door zijn loopbaan rakte zien Gèndtse ienstrument um te communisere ver op de achtergrond. Maar werd nooit vergeten. Met lichte verbazing antwoordde hij dan ook op de vraag of hij de streektaal, zoals hij het dialect liever noemt, voor het boek moest herontdekken. “Als kind ben ik opgegroeid in een tijd waarin thuis en op straat haast iedereen de streektaal sprak. Ik werd er als het ware mee overgoten.” Het kleine Hermannetje groeide op in een groot gezin, woonachtig ien de Durpstraot. De voertaol was Gèndts.  “Die heb ik in al die jaren op mijn harde schijf opgeslagen”, zo legt hij met een lach uit.

Streektaalwetenschapper

Als actief lid van de Historische Kring Gente begon hij 5 jaar geleden met het verzamelen van woorden, spreekwoorden en gezegden. Voor het verenigingsblad Ganita mare schrijft Herman Buurman korte verhalen ien t Gèndts. Hij nam op eigen wijze het stokje over van Harry Scholten.

Toen het maken van het boek serieuze vormen begon aan te nemen, groeide zijn drang om er alles van te weten. Een streektaalwetenschapper in wording? Buurman lacht bescheiden. “Het maken van zo’n boek werkt verslavend. Op een gegeven moment wil je gewoon meer. Ik heb met oudere mensen in zorgcentrum St. Jozef gesproken. Maar vooral om goed te luisteren. De woorden van vroeger kwamen terug. Ja, ik mag wel zeggen dat ik mezelf herontdek heb, terug in de tijd. Maar een wetenschapper, nee hoor.” Het boek is volgens Buurman niet gemaakt op basis van analytische wetenschap. Op de blotes ien de nattes is gemaakt door goed te luisteren op een fundament van humor met een knipoog.

Het boek gaat over het taalgebied in de Over Betuwe. Vroeger had elke dorp of buurtschap een eigen taal. Naarmate mensen mobieler werden, vervaagde ook de taalgrenzen. Toch bestaan er nog steeds nuanceverschillen, zo heeft de bovenmeester van de streektaal gemerkt. Discussies over typisch Huissens, Bemmels of Gendts krijgen van Buurman direct een gewillig oor. ”Door discussie hierover vind ik dat het onderwerp blijft boeien. Maar krang of binnestebute, ruum of wied, umslagdoek of pakdoek, het behoort allemaal tot onze streektaal. Zolang wij maar begrijpen dat met een putje koffie, een bèkske koffie en een kumke koffie of leut overal in de buurt hetzelfde wordt bedoeld. Dan valt het allemaal wel mee.”

Smeermiddel

Streektaal is meer een spreektaal dan een schrijftaal, zo doceert de bovenmeester. De lange ij wordt vaak als ie uitgesproken, de aa wordt ao. Waol en Raolt zijn voor Westerlingen lastige klanken um uut te sprèke. De n van een woord wordt meestal niet uitgesproken. Betuws is rijk gevuld met verkleinwoorden. Een smeermiddel, zegt Buurman. “De taal klinkt door die verkleinwoorden dan ook soepel en gezellig”.

Door het vele schrijven van Betuwse verhalen is Herman Buurman in staat blind te typen. Toch pretendeert hij niet dat zijn boek een leidraad is voor het schrijven van de Betuwse streektaal. Verre van dat. Volgens hem bestaat er geen eenduidige schrijfwijze. Bij een gesproken dialect gaat het om de klank. Iedereen mag het volgens de bovenmeester op zijn eigen wijze schrijven. Bij een geschreven tekst is het belangrijk dat het begrijpelijk overkomt. Zelf heeft hij gekeken naar een consequente schrijfwijze. En dat was zijn moeilijkste opgave binnen het totale proces.

Boekverkoop

Op de blotes ien de nattes telt 240 bladzijden met 400 gezegden, 14 verhalen en 4.400 woorden met vertaling. Vwo-leerlingen van het Over Betuwe College hebben zijn geschreven streektaal verbeeldt in tekeningen.

En tot slot het verhaal achter de titel. Op de blotes ien de nattes. Elke dag maakt Buurman een wandeling. Soms struinend langs de Waol. “En dat is heerlijk. De schoenen knoop ik met de veters aan elkaar hang ze om de nek. Ik loop dan met mijn blote voeten door het water. Vandaar mijn gekozen titel. Als ik op de blotes ien de nattus liep he’k veul aon verhaole vur mijn boek gedoch.”

Het unieke verzamelboek is binnenkort door voorinschrijving te bestellen bij de infobalie ’s van Albert Heijn in Bemmel, Gendt en Huissen. Verder is voorinschrijving mogelijk per e-mail bij Herman Buurman op trend.plan&hetnet.nl.  De prijs is 25 euro waarvan 3 euro gaat naar de Stichting Providentia. Tijdens het Kersenfeest is het boek verkrijgbaar in de Leemhof bij de Historische Kring Gente.
 

  Naar boven